Ngày thứ Bẩy 15 tháng 3 năm 2008, tại đài truyền hình VHN-TV, người viết có dịp nói chuyện với bà Dân Biểu Liên Bang Loretta Sanchez về vấn đề những nhà tranh đấu cho Dân Chủ ở Việt Nam bị bách hại. Người viết đã trao cho bà Dân Biểu Liên Bang một danh sách những người tranh đấu đang bị cầm tù gồm những người đã nhận án, và những người không có bản án(*). Bà Dân Biểu hứa sẽ dùng hết sức để can thiệp vào việc này. Bà cho biết, bà là một “đứa con gái” ( a daughter) của cộng đồng người Việt như bài nói chuyện đã được tóm lược dưới đây:
  H: Thưa bà, với tư cách một người bạn thân thiết của cộng đồng Việt từ bao năm nay, bà có nhận định gì về tình hình nhân quyền tại Việt Nam, sau khi Việt Nam đã được nhận vào vai trò hội viên không thường trực của Hội Ðồng Liên Hiệp Quốc? Bà có thấy họ thay đổi gì không?

  Ð: Kể từ khi chính quyền của Tổng Thống Bush bật đèn xanh cho Việt Nam được vào WTO, từ tháng giêng vừa qua, chúng ta không thấy có sự thay đổi gì mới mẻ. Ngược lại, nhiều nhân vật tranh đấu đã bị ở tù. Những cuộc khiếu kiện ôn hòa ngoài đường phố đã bị tiêu diệt, mặc dầu họ tranh đấu rất ôn hòa, chỉ đòi hỏi trả lại nhà cửa, đất đai của họ. Nhiều cuộc đình công về quyền lợi lao động đã nổ ra vì sự đối xử bất công. Ðây là sự rạn nứt lớn trong hệ thống xã hội. Ðể đối phó lại việc đó, chúng ta phải có kế hoạch mới, phương hướng mới.

  H:Theo lời bà vừa nói, đó đúng là sự rạn nứt lớn của hệ thống xã hội của Việt Nam. Như vậy, chúng ta phải có kế hoạch gì mới để mong có kết quả cho công cuộc đòi Tự Do cho Việt Nam?

  Ð: Công việc trước mắt là chúng ta phải nắm tay nhau cùng làm việc. Chúng ta phải lay động Thượng Viện để họ thông qua dự luật về Nhân Quyền. Cá nhân tôi đã bàn với Thượng Nghị Sĩ Barbara Boxer tuần vừa qua tại Washington D.C. Chúng tôi đang muốn cho Việt Nam trở lại danh sách những quốc gia cần quan tâm theo dõi. Trong vòng hai tuần tới, chúng tôi sẽ bàn thảo với ông John Macain làm cách nào để Thượng Viện thông qua dự luật Nhân Quyền này để buộc Tổng Thống ký ban hành, lúc đó, mới hy vọng có thay đổi ở Việt Nam.

  H: Bà đã biết, hiện nay rất nhiều nhà hoạt động cho Nhân Quyền ở Việt Nam bị tống vào tù, bà có thấy phương cách nào để giúp trả tự do cho họ không?

  Ð: Ðây là điều tế nhị. Mỗi quốc gia có luật lệ riêng của họ. Chúng ta không thể đường đột can thiệp vào nội bộ của các quốc gia khác. Do đó, việc mà chúng ta có thể làm là tạo áp lực trên họ. Một dịp sắp tới là việc Nguyễn Tấn Dũng sắp sang thăm nước Mỹ, chúng ta phải cất cao tiếng nói qua việc xin các chính khách áp lực ông này. Tôi thấy ngoài California, còn các tiểu bang khác rất đông người Việt như ở Houston, Florida, Louisiana, hay Massachusette, bên ngoài Boston. Nếu tất cả các nơi có người Việt cư ngụ mà đồng loạt nhờ các chính khách can thiệp, thì cuộc diện có thể thay đổi lớn.

  H: Bà đã về Việt Nam hai lần và đã tiếp xúc với các nhà tranh đấu cho Dân Chủ trong nước, theo bà nghĩ, liệu họ có cơ hội còn sống sót đến ngày thành công không?

  Ð: Trong chuyến thăm Việt Nam lần đầu tiên, tôi đã thăm Bác sĩ Nguyễn Ðan Quế mặc cho công an theo dõi như rươi. Tôi nhớ Bác Sĩ Quế đã nói: “Mọi chuyện rồi sẽ thay đổi. Thời gian ở bên chúng tôi. Có thể là 10 năm hay 100 năm, nhưng rồi sẽ có ngày ấy. Chúng ta phải cứng rắn hơn, cương quyết hơn.” Còn Hòa thượng Thích Quảng Ðộ nói rằng: “chúng tôi rất mừng khi bà chiến đấu giùm chúng tôi”. Oâng và tôi nhất định sẽ nhìn thấy ngày ấy. Hiện nay, những con người can đảm như Lê thị Công Nhân đang chiến đấu vì tin sẽ có ngày ấy. (Bà Loretta Sanchez giơ cao tấm hình của Luật sư Lê thị Công Nhân trước ngực.)

  H: Thay mặt cho những người không gửi lời nói đến bà được, chúng tôi xin chân thành cảm ơn bà đã làm một người bạn tốt của Việt Nam. Bà đã giúp cho chúng tôi rất nhiều trong cuộc chiến đấu này.

  Ð: Tôi muốn nói câu này. Tôi ở bên các bạn vì tôi thấy mình như một đứa con gái của cộng đồng (a daughter to the Vietnamese Community). Với tôi, cộng đồng Việt Nam là gia đình đích thực của tôi. Nhiều người đã đến với tôi, đặt hy vọng vào tôi, mong tôi giúp họ chuyện này chuyện nọ. Tôi rất cảm động được cùng đồng hành với các bạn. Tôi vô cùng xúc động, rất mong cho mọi người được một đời sống tốt đẹp hơn. Không phải giúp cho họ rời đất nước của họ, mà họ phải được sống hạnh phúc ngay tại quê huơng của họ. Tôi làm những việc này vì tôi thấy cần phải làm. (Nước mắt bà bắt đầu long lanh.)

  H: Chúng tôi không biết nói sao để cám ơn bà vì tất cả những việc bà làm, không đến từ mục tiêu nào khác, ngoài tấm lòng của bà. Chúng tôi thành thật muốn nói rằng: “Chúng tôi yêu quý bà vô cùng.”

  Ð: Tôi cũng rất yêu quý các bạn. (Bà bắt đầu khóc thật sự. Những giọt nuớc mắt chân tình của bà Lorétta Sanchez đã rơi xuống như những viên ngọc quý trong một buổi chiều gió bắt đầu thổi mạnh.)

(*) Danh sách do Tiến Sĩ Nguyễn Ngọc Hùng, Khối 8406 chuyển.) Chu Tất Tiến.