Hoa Kỳ đang bơi trong khủng hoảng tài chánh và v́ vậy trôi vào nạn suy trầm kinh tế mà từ năm ngoái rồi, người ta dự đoán là sẽ xảy ra.
Suy trầm (recession) là khi kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng thấp hơn trong hai quư liền. Nặng hơn th́ có nạn suy thoái (depression) là sản xuất không tăng dù chậm hơn mà c̣n giảm. Khi theo dơi cuộc tranh cử, đa số dân Mỹ không phân biệt hai t́nh trạng ấy và cứ nghe nói đến suy thoái hay khủng hoảng. Cũng một phần v́ lư do ấy mà chỉ số tin tưởng của giới thiêu thụ mới sút giảm thể thảm.
Trong thực tế, nhờ xuất cảng mạnh sản xuất kinh tế vẫn có tăng trong sáu tháng đầu năm sau một chu kỳ tăng trưởng đều từ 2002, ngược với dự báo của nhiều người.
Bây giờ, kinh tế có thể đang trôi vào suy trầm v́ khủng hoảng tài chánh bùng nổ vào thời điểm bất lợi, khiến thị trường chứng khoán sụp đổ, rồi cứ vùng lên là lại sụt với mức độ thăng giáng cực kỳ thất thường nội trong một ngày.
Cùng sự trồi sụt ấy là kết quả khảo sát và thăm ḍ ư kiến dân Mỹ về cuộc tranh cử Tổng thống giữa hai liên danh McCain-Palin bên Cộng Ḥa và Obama-Biden bên Dân Chủ.
Nh́n từ bên ngoài, giới kinh tế đang cân nhắc về tương lai và thu gọn dự đoán của họ vào dạng thức của đường tuyến biểu hiện sức sản xuất kinh tế.
Lạc quan nhất là khi kinh tế suy sụp mạnh nhưng sẽ hồi phục thật nhanh, với đường tuyến biểu hiện là chữ V. Thời gian suy trầm có thể là từ ba đến sáu tháng, tệ lắm là chín tháng. Bất trắc hơn thế, có giả thuyết kinh tế sa sút, rồi ḅ ngang trong một giai đoạn khá lâu trước khi hồi phục, với đường tuyến biểu hiện là chữ U. Thê thảm nhất là kịch bản chữ L, là sản xuất sút giảm rồi cứ bơi dưới đáy mà chưa biết bao giờ mới ngoi lên. Có khi phải mất vài năm! Tức là suy trầm kéo dài và đào sâu thành suy thoái.
Như vậy, tương lai sẽ như là chữ L, chữ U hay chữ V?
Ai biết được?
Theo định nghĩa, ta chỉ biết kinh tế suy trầm hay chưa sau khi thu thập thống kê kinh tế của các tháng trước. Cho nên, mọi chuyện đều chỉ là phỏng đoán. Người ta thường mỉa mai rằng các nhà kinh tế đă dự đoán sai chín trong sáu vụ suy trầm của quá khứ. Nôm na là chưa bị suy trầm đă la hoảng!
Cũng về khả năng dự báo, nhiều nhà nghiên cứu c̣n dùng dữ kiện kinh tế để ước đoán kết quả tranh cử chính trị, với kết luận kiểm nghiệm từ quá khứ rằng khi kinh tế sa sút và thị trường chứng khoán tuột giá trong năm tranh cử, đảng cầm quyền sẽ thất cử.
Bây giờ, khi kinh tế đang sa sút, thị trường chứng khoán Mỹ bị sụt đáy và khủng hoảng tài chánh đă phá vỡ những tổ hợp đầu tư tài chánh lớn nhất của Mỹ, đảng Cộng Ḥa của ông Bush sẽ bị cử tri trừng phạt: liên danh McCain-Palin thất cử và đảng Dân Chủ chiếm đa số c̣n lớn hơn trong lưỡng viện Quốc hội. Huống hồ, tám năm cầm quyền của ông Bush và thành tích quá tệ của đảng Cộng Ḥa trong Quốc hội khiến cho, từ năm ngoái rồi, người ta đă dự báo là đảng Dân Chủ sẽ thắng lớn năm nay.
Điều kỳ lạ là dù được... thiên thời địa lợi nhân ḥa, Obama không thể dẫn trước McCain quá năm điểm trong mấy tháng liền - cho tới vụ khủng hoảng tài chánh, cho tới quăng 15-29 Tháng Chín. Điều kỳ lạ thứ hai là dù Tổng Thống Bush là con vịt què v́ sắp măn hạn, chỉ được chưa đầy 30% dân Mỹ tín nhiệm (26% theo khảo sát mới nhất), Quốc Hội khóa 110 do đảng Dân Chủ kiềm soát từ Tháng Giêng năm 2007 lại có tỷ lệ tín nhiệm c̣n tệ hơn vậy, chỉ bằng từ một phần ba tới phân nửa tỷ lệ tín nhiệm tổng thống (khoảng 10%).
Cho nên, dù đảng Dân Chủ đang có ưu thế, kết quả tranh cử sẽ c̣n gây bất ngờ và rất khít khao.
Bây giờ, hăy đảo ngược bài toán: thay v́ từ kinh tế suy đoán kết quả bầu cử năm nay th́ dùng kết quả bầu cử mà suy đoán ra tương lai kinh tế năm tới, sẽ là L hay U hay V?
Hăy đi từ gần đến xa.
Khủng hoảng tài chánh bùng nổ v́ nạn bể bóng đầu cơ trên thị trường gia cư, rồi trên thị trường tín dụng thứ cấp (sub-prime), từ đó lan ra thị trường tín dụng - nơi vay mượn tiền. Nó lên tới cao điểm là nạn ách tắc tín dụng: các ngân hàng hết dám cho vay và hết dám cho nhau vay. V́ ách tắc tín dụng ấy, khủng hoảng tài chánh mới gây ra suy trầm kinh tế bên dưới v́ làm cho sinh hoạt kinh tế kẹt tiền. Muốn vay tiền để kinh doanh, sản xuất hay tiêu thụ, người ta đểu thấy khó, kinh tế mới co cụm dần, trôi dần vào nạn suy trầm mà người ta tri hô từ trước.
Các biện pháp can thiệp tới tấp của Ngân Hàng Trung Ương và chính quyền Hoa Kỳ (Hành Pháp lẫn Lập Pháp) đă gây thêm không khí hoảng loạn v́ làm dân chúng tưởng rằng "nhà nước" càng cấp cứu, bệnh t́nh kinh tế càng suy sụp. Thật ra, trong nỗi bi quan hốt hoảng, người ta không chờ đợi tác dụng của các biện pháp cứu nguy và tự gieo họa v́ sự hốt hoảng ấy.
Nếu có khả năng tâm lư là nín thở theo dơi sự t́nh thay v́ đạp lên nhau mà chạy, người ta đă có thể thấy ra vài yếu tố tích cực đang le lói ở cuối đường hầm.
Thứ nhất là về phí tổn sản xuất. Khi dầu thô lên giá tới 147 đồng một thùng (kỷ lục ngày 11 Tháng Bảy) khiến giá xăng dầu vọt tới bốn đô la một ga lông, ai cũng nói đến phí tổn xăng dầu sẽ gây ra lạm phát và suy trầm sản xuất. Tuần qua, dầu thô chỉ c̣n chừng 70 đô la một thùng, giảm phân nửa nội trong ba tháng! Như vậy, sức ép của năng lượng đang nới dần, nên các chính khách hết nói tới xăng dầu, hết đ̣i trừng phạt bọn đẩu cơ hay các tổ hợp dầu khí Hoa Kỳ. Vấn đề tự nhiên tan biến!
Yếu tố thứ hai, nghiêm trọng mà phức tạp hơn, là chỉ dấu của ách tắc tín dụng. Đó là lăi suất mà các ngân hàng tính cho nhau khi cần vay qua đêm, London Interbank Offered Rate. LIBOR đă lên tới cực điểm là 6,88% vào ngày ban hành kế hoạch cứu nguy tài chánh, Thứ Sáu mùng ba tháng 10, qua Thứ Năm mùng chín, LIBOR vẫn lửng lơ trên đỉnh 5,09%. Thế rồi, trong bốn ngày cuối của tuần qua đă tuột dốc ngoạn mục. Hôm Thứ Sáu 17 chỉ c̣n là 1,67%, mức thấp nhất từ vụ khủng hoảng tài chánh - không, từ Tháng Chín năm 2004!
Diễn giải cho rơ: các biện pháp trong toàn bộ kế hoạch cấp cứu bắt đầu công hiệu, chứng tỏ là giới hữu trách đă chẩn đúng bệnh và bốc đúng thuốc. Sự suy sụp của Wall Street đă xong. Trung tâm tài chánh này hết là trung tâm thế giới, các ngân hàng bị nạn cũng đang đụng đáy và ngoi lên khi tín dụng được giải tỏa.
Việc vay mượn cho sinh hoạt kinh tế đang trở thành b́nh ḥa, nếu như ta có can đảm bịt tai để khỏi nghe những lời báo động của chính trường trong mấy tuần tranh cử sau cùng. Cứ suy từ đó ra, có thể tiên đoán rằng kinh tế Mỹ sẽ
bị suy trầm nặng trong ba tháng cuối năm và sẽ sớm hồi phục, cả thị trường gia cư cũng vậy! Nghĩa là ta gặp hoàn cảnh lạc quan của chữ V...
Nhưng, dù lạc quan th́ vẫn phải nh́n vào thực tế toàn cầu hóa. Hoa Kỳ bị ngă, đang lồm cồm ḅ dậy trước sự bàng hoàng của người dân. Đấy là lúc dân Mỹ sẽ nghe nói đến một đợt tin xấu nữa.
Thứ nhất, Âu Châu bị khủng hoảng nặng v́ ngần ấy lư do đă thấy tại Mỹ, từ gia cư tới tín dụng thứ cấp, tới ách tắc tín dụng. Nhưng sẽ bị nặng hơn và lâu hơn Hoa Kỳ. Âu Châu không có một chế độ liên bang và cơ chế ứng phó gặp mâu thuẫn giữa yếu tố quốc gia của từng nước và yếu tố quốc tế của cả tập thể 15 nước sử dụng đồng Euro thống nhất và 27 nước của Liên Hiệp Âu Châu.
Trong khi ấy, các ngân hàng của Tây Âu sẽ mất vốn nặng v́ đă đầu tư quá nhiều tại các nước Đông Âu cũ, từ vùng Baltic hướng Bắc xuống tới vùng Balkan phía Nam. Tuần qua, Iceland , Hungary và Ukraine đă kêu cứu Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF. Nhiều ngân hàng Âu Châu v́ vậy có thể vỡ nợ. Và dư ba của trận băo Âu Châu sẽ đánh ngược về Mỹ khiến dư luận Hoa Kỳ lại qua một phen hốt hoảng chỉ v́ khách nợ bên kia đại dương có thể làm chủ nợ bên này bị khốn đốn.
Mà Hoa Kỳ không chỉ tiếp giáp với Đại Tây Dương.
Bên kia biển Thái B́nh, đầu máy kinh tế thứ nh́ của thế giới là Nhật Bản đang suy trầm và có thể khủng hoảng nặng v́ sự suy sụp của hai thị trường nhập cảng lớn là Hoa Kỳ và Âu Châu. V́ ách tắc kinh tế chính trị, trong ba năm Nhật đă có ba Thủ tướng và sắp giải tán Quốc Hội để bầu lại và lập nội các mới! Bị suy trầm năm lần trong 18 năm, Nhật đang bị bội chi ngân sách tới 6,50% tổng sản lượng GDP. Xưa kia là một chủ nợ và chủ đầu tư của thế giới, nay đang có gánh nặng quốc trái lên tới 185% GDP. Cả hai tỷ lệ đều cao hơn Hoa Kỳ gấp bội!
V́ hoàn cảnh đó, Nhật Bản khó ứng phó hơn và có thể bị khủng hoảng c̣n nặng hơn Mỹ.
Khi sóng đă tạm êm tại Mỹ, tới lượt Âu Châu và Nhật Bản trôi vào băo tố và v́ trái đất h́nh tṛn, kinh tế đă toàn cầu hóa, chấn động từ hai nơi đó sẽ dội ngược về Mỹ. Đường tuyến của sinh hoạt kinh tế sẽ sụt mạnh, vừa tăng rồi lại sụt. May lắm th́ sẽ có cái dạng của chữ W, tức là đụng đáy hai lần.
Đây cũng là lư do khiến lănh đạo các nước mới nói đến nhu cầu phối hợp toàn cầu trong một thượng đỉnh sắp tới tại New York : phải xây dựng lại một kiến trúc tài chánh toàn cầu thay thế cơ chế cũ để mong là từ nay thi trường sẽ không bị khủng hoảng nữa. Thượng đỉnh sẽ được triệu tập sau ngày bầu cử của Mỹ và trước ngày nhậm chức của tổng thống đắc cử.
Bây giờ, ta mới nh́n lại giả thuyết Tổng Thống Barack Obama.
Xuất thân rất mờ ám từ cánh cực tả và là nghị sĩ thiên tả nhất Quốc Hội, Obama có chủ trương bao cấp cố hữu của cánh tả. Và không che giấu lập trường bảo hộ mậu dịch (protectionist) v́ áp lực của các nghiệp đoàn. Khi kinh tế suy trầm, chủ trương bao cấp ấy tất nhiên dẫn tới tăng chi - lấy tiền ngân sách để kích cầu. V́ tính mị dân, Obama che giấu triết lư kinh tế chính trị truyền thống là tăng thuế để tăng chi mà nói tới giảm thuế.
Từ hứa hẹn "giảm thuế cho 95% các gia đ́nh đang lao động", Obama phóng đại thành "giảm thuế cho 95% dân Mỹ đang lao động". Thực tế là gần 40% dân Mỹ không thuộc diện đóng thuế! Biện pháp "tax credit" mà gọi là "tax cut" chỉ hàm ư rút tiền từ lợi tức thuế vụ an sinh xă hội và tăng thuế trên các thành phần dân chúng khác.
Việc lấy tiền người này chi cho người kia để mua phiếu phản ảnh triết lư xă hội chủ nghĩa: chính quyền tự tiện tái phân lợi tức và chặn đứng đầu máy kinh tế, là giới đầu tư và sản xuất. Obama xứng tên là ObaMarx.
Vào đúng giai đoạn suy trầm, chánh sách ấy khiến sinh hoạt kinh tế sẽ có cái dạng của chữ L. Suy trầm sẽ kéo dài hơn, các tiểu doanh bị khốn đốn hơn và thất nghiệp c̣n tăng, trong khi vật giá leo thang v́ bội chi ngân sách. Những chuyện ấy, ta đă thấy dưới thời bao cấp của Carter: tăng trưởng thấp và lạm phát cao. Mà lại xảy ra cùng trào lưu bảo hộ mậu dịch, gây mâu thuẫn về ngoại thương giữa các nước.
Khi thế giới đang muốn cải tổ hệ thống tài chánh toàn cầu cho thế kỷ 21, Hành Pháp và Quốc Hội trong tay đảng Dân Chủ sẽ góp phần làm ung thối kiến trúc tài chánh và thị trường kinh tế, nên khủng hoảng sẽ kéo dài lan rộng hơn. Đó là bài học của Tổng Khủng Hoảng 1929-1933.
Khi đó, vụ sụp đổ tại Wall Street vừa rồi mới chỉ là một chuyến du ngoạn. Tương lai c̣n bi thảm hơn nhiều cho cả Mai n Street ! Hay các khu Bolsa, Bellaire...
Một kịch bản c̣n gần với người Việt hơn, là Trung Quốc có thể trắc nghiệm đởm lược của tân tổng thống Ô Ba Hoa:
"từ nay, các tổ hợp dầu khí Hoa Kỳ mà muốn đào dầu trong vùng quần đảo Trường Sa của Việt Nam th́ phải có sự thỏa thuận của Bắc Kinh!" Tổng thống Obama sẽ làm ǵ? Bênh vực dầu khí Mỹ và quyền lợi Việt Nam ?
Nhiều phần, ông sẽ hỏi Joe Biden và được nhắc là Biden đă cắt quân viện cho miền Nam năm 1974 và không đồng ư cho dân Việt vào Mỹ tỵ nạn năm 1975!
Đừng nghe những ǵ Obama nói -
mà hăy biết sợ về những ǵ ông ta sẽ làm!
Ts Nguyễn Xuân Nghĩa
